DERS İÇERİKLERİ

SHR 501 Şehir Düşüncesi ve Tarihi

Şehirlerin ortaya çıkışı, gelişimi, değişim patikalarına ilişkin teori ve modelleri tartışmayı amaçlar. İbn Haldun, Marx, Mumford, Polanyi, Childe, Levi-Strauss, Braudel, Weber, Gans, Lefebvre, Chicago Okulu, Toplumsal Ekoloji Okulları, İlişkisel Şehir tarihi çalışmaları, eleştirel realist şehir araştırmalarının yaklaşımları ele alınacaktır.

Ders Kitabı Önerisi:

Edward W. Soja, Postmodern Geographies: Reassertion of Space in Critical Social Theory, Verso, 1990.

SHR 502 Şehir: Kentsel Çalışmalara Giriş

Şehirlerin, 1990 sonrasına tekabül eden enformasyon çağındaki tanımları, kavramları, sorunları ve yeni gelişmeleri ele alınacaktır. Yeni kent hiyerarşileri, kent birlikleri ve ligleri, ulusötesi kent ağları, yerel yönetimler/yönetişim, kentsel yenileme ve dönüşümler, akıllı şehirler, dijital teknolojiler ve yeni kent tiplerinin ve ortamlarının sosyolojisi, yönetişimi gibi meseleler bu derste tartışılacaktır.

Ders Kitabı Önerisi:

Ruşen Keleş, Kentleşme Politikası, 2006.

Kolektif, Yerel Yönetim Kent ve Ekoloji, 2015.

İhsan Bilgin, Viyana Chicago Metropol ve Mimarlık, 2008.

Kolektif, Mülk, Mahal, İnsan İstanbul’da Kentsel Dönüşüm, 2014.

Saskia Sassen, The Global City: New York, London, Tokyo, 2001

Saskia Sassen, Cities in a World Economy (Sociology for a New Century Series), 2011

SHR 503 Yöntem ve Araştırma Teknikleri

Dünyada nitelikli tüm yüksek lisans programlarının temel dersi. Bu derste konvansiyonel istatistiğin (özellikle multinominal lojistik regresyon başta olmak üzere) yanı sıra lineer olmayan ilişkisel istatistik metotları olan cluster, correspondence, optimal ölçekleme araştırma dilleri uygulamalarla öğretilecektir.

Ders Kitabı Önerisi:

Andrew Abbott, Chaos of Disciplines, Chicago UP, 2001.

Andrew Abbott, Time Matters: On Theory and Method, Chicago UP, 2001.

Michael Greenacre and Jörg Blasius (ed.), Multiple Correspondence Analyses and Related Methods, London: Chapman&Hill., 2006.

Michael Greenacre, Correspondence Analyses in Practise, 2. bs., London: Chapman&Hill, 2007.

Robert Park and Ernst Burgess, The City: Suggestions for Investigation of Human Behavior in the Urban Environment, Chicago University Press, 1925.

SHR 590 Yüksek Lisans Semineri

SHR 599 Yüksek Lisans Tezi

Doğal Afetler Sosyolojisi- Deprem ve Şehir

Doğal afetler yerleşmelerin ekolojik ve coğrafi temelleriyle bağlantılı ve toplumsal gelişmenin limitlerini belirleyen bir göstergedir. Fakat afetin yönetimi, olumsuz etkilerinin azaltılması, afetlere yüklenen anlamların psiko-sosyolojik arkaplanı, krizlerin denetim altına alınması idari ve ekonomik kapasite kadar şehir ekolojisiyle ilgili yeterli ve sağlıklı bilgiyi de gerektirir. Bu derste, doğal afetlerle şehirler arasındaki kadersileşmiş ilişki bütün boyutlarıyla değerlendirilecektir.

Ders Kitabı Önerisi:

David Brumbaugh, Earthquakes: Science & Society, Prentice Hall, 2009.

Alpaslan Özerdem and Tim Jakoby, Disaster Management and Civil Society: Earthquake Relief in Japan, Turkey and India , Tauris Academic Studies, 2005.

Sosyal Politikalar ve Karşılaştırmalı Refah Ekonomileri

Sosyal politika araştırmaları Alman sosyal bilim geleneği, Polanyici iktisat ve kurumsalcı sosyoloji okullarının geliştirdiği ve özellikle şehirlerdeki toplumsal ihtiyaçların tespiti ve çözümü için incelemeler yapılan bir sahadır. Bu alan özellikle demografi alanıyla yakından bağlantılıdır. Refah ekonomileri döneminde politika yapımına etkileri nasıl oldu? Modern şehirler için sosyal politika araştırmaları nasıl yapılır? Derste karşılaştırmalı perspektiften sosyal politika yapımı süreçleri ve refah ekonomilerindeki önemi ele alınacaktır.

Ders Kitabı Önerisi:

Nicole Yeates and Chris Holden, The Global Social Policy Reader, Polity Press, 2009.

Toplumsal Hareketler ve Kentler

Sosyal bilimlerde son dönemin etkili çalışma alanlarından toplumsal hareketler sosyolojisi, “yaşayan kent”in ritmini yakalayabilmek için önemli bir araştırma sahasıdır. Özellikle A. Touraine, C. Tilly , H. Lefebvre gibi isimlerin öncülük ettiği bu araştırma sahası kent çalışmalarına yeni bir soluk getirmiştir. Bu derste toplumsal hareketler sosyolojisi alanındaki yaklaşım, model tartışmaları kentler bağlamında işlenecektir.

Ders Kitabı Önerisi:

Jeff Goddwin and James Jasper, The Social Movements Reader: Cases and Concepts, Blackwell, 2009.

Irk, Etnisite ve Kentsel Hayat

Etnilerarası ilişkiler modern kent araştırmalarının temel konularındadır. Chicago okulunun temel çalışmalarını takiben muazzam miktarda eleştirel literatür oluşmuştur. Derste bu gelişim trendi ve temel sorun alanları işlenecektir. H. Gans, J. J. Wilson gibi yazarların temel kuramsal katkılarının yanı sıra özellikle Fransa’da konuyla ilgili önemli bir tartışma birikimi ortaya çıkmıştır. D. Schnapper, L. Wacquant, P. Bourdieu, M. Buravoy ve başka birçok araştırmacının yaklaşımları da ele alınacaktır.

Ders Kitabı Önerisi:

Dominique, Schnapper Sosyoloji Düşüncesinin Özünde Öteki İle İlişki, çev. Ayşegül Sönmezay, İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2005.

William Julius Wilson, The Truly Disadvantaged: The Inner City, the Underclass, and Public Policy, University of Chicago Press, 1990.

Derek Gregory and Allan Pred, Violent Geographies: Fear, Terror and Political Violence, Routledge, 2007.

Örgütsel ve Kurumsal Değişimler

Toplumsal örgütlenmeler ve kurumlar şehri saran ve kentsel kültürü her gün yeniden üreten toplumsal kapasiteleri taşıyan toplumsal ağlardır. Bu derste örgüt ve kurumlar sosyolojisindeki ileri araştırmaları kentsel hayat bağlamında tartışılacaktır.

Ders Kitabı Önerisi:

Michael Handel, Sociology of Organizations: Classic, Contemporary and Critical Readings, Sage, 2002.

Göç- Ulusal ve Uluslararası Süreçler

Göç ve nüfusun mekânda yeniden düzenlenmesi süreçleri bu dersin temel konusudur. Göçmenlik, göç örüntüleri, göç tipleri vs. bu derste ayrıntılarıyla ele alınacaktır.

Ders Kitabı Önerisi:

Douglas Massey, Worlds in Motion: Understanding International Migration at the End of the Millennium, Oxford UP, 1998.

İlhan Tekeli, Göç ve Ötesi, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2008.

Küresel-Yerel Politikalar

Küreselleşme ve yerel siyasetin yükselişinin nedenleri nelerdir? Küreselleşme süreçleri siyasetini yapısını nasıl etkilemiştir? Girişimci şehirler tartışması nasıl başlamıştır? Rekabetçi üstünlük modelleri nasıl ortaya çıktı? Mevcut sorunlar nelerdir? Gelişmekte olan ülkelerde kentleşme rotaları nasıl şekillenmektedir? Siyaset bilimi ve sosyolojisi alanlarındaki birikim şehir araştırmaları bağlamında ele alınacaktır.

Ders Kitabı Önerisi:

David Held and Anthony McGrew, The Global Transformations Reader: An Introduction to the Globalization Debate, Cambridge, 2003.

Ray Pawson, Evidence-Based Policy: A Realist Perspective, Sage, 2006.

Kay Anderson, Mona Domosh, Steve Pile and Nigel Thrift, Handbook of Cultural Geography, Sage, 2003.

Metropol Yönetimi ve Politikaları- Modeller ve Analizleri

Yerel siyasette açıklık, şeffaflık, katılımcılık, hesap verilebilirlik nasıl sağlanabilir? Metropol yönetiminde modeller nelerdir? Derste, son dönemin en çok tartışılan konularından metropol yönetimi sorununu “ölçek” tartışması çerçevesinde ele alıp tartışılacaktır. B. Jessop, R. Pawson, D. Byrne, E. Soja, M. Gottdiener gibi araştırmacıların tartışmaları da aktarılacaktır.

Ders Kitabı Önerisi:

Richard Feiock, Metropolitan Governance: Conflict, Competition, and Cooperation, Georgetown University Press, 2004.

Osmanlı Şehirleri ve Şehirleşmesi

Osmanlı şehirlerinin yapısı nasıldı? Ekonomik örgütlenmesi nasıl gerçekleştiriyordu? Bir Osmanlı şehri tipolojisi var mıdır? Osmanlı şehirleri önceki medeniyetlerden hangi tür yapıları tevarüs etmiştir? Şehrin siyasi örgütlenmesi hangi yapı ve dinamikler üzerinde yapılaşmıştır? Osmanlı mahallesinin morfolojisi nasıldı? Türkiye ve yakın bölge kentlerine hangi yapılar devredildi ve farklı coğrafyalardaki değişimler nasıl gerçekleşti? Ders bu ve benzeri soruların cevaplarını arayacaktır.

Ders Kitabı Önerisi:

Suraiya Faroqhi, Osmanlı Şehirleri ve Kırsal Hayatı, Doğu-Batı Yayınları, 2006.

Daniel Goffman, Ethem Eldem, Bruce Masters, Doğu İle Batı Arasında Osmanlı Kenti Halep, İzmir ve İstanbul Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2003. (The Ottoman City between East and West: Aleppo, Izmir, and Istanbul (Cambridge Studies in Islamic Civilization).

  1. Bierman, R. El-Haj, D.Preziosi, The Ottoman City and Its Parts: Urban Structure and Social Order, Subsidia Balcanica, Islamica Et Turcica, 3, 1991.

İstanbul Tarihi

Bizans İmparatorluğu, Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye Cumhuriyeti dönemlerinde şehrin tarihinin dönüm noktaları, şehrin geçirdiği değişimler ve şehrin ekonomi politik ve jeo-stratejik bakımdan önemi neydi? Bir Akdeniz kenti olarak nasıl bir evrim geçirdi? Ders bu ve benzeri sorularla şehrin tarihi ve sosyolojisine odaklanacaktır.

Ders Kitabı Önerisi:

Robert Mantran, İstanbul Tarihi, İletişim Yayınları, 2001.

Stefanos Yerasimos, İstanbul: İmparatorluklar Başkenti, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2000.

Zeynep Çelik, The Remaking of Istanbul: Portrait of an Ottoman City in the Nineteenth Century, University of California Press.

Akdeniz Kentleri

Dünya tarihinde bir ekonomik sistemin mekânı olarak Akdeniz tarih boyunca sayısız kent yaratmış ve sayısız kentin yok oluşuna tanıklık etmiştir. Bu tarihe makro- tarihsel bir bakış Akdeniz’in ekonomi politiğine giriş. Roma, Barselona, Marsilya, Kudüs, Kahire, Atina, Cenova, Venedik, İstanbul, İzmir, Beyrut, İskenderiye, Bursa ve daha birçok Akdeniz şehri seçici biçimde ve karşılaştırmalı bir tarihsel ve sosyolojik perspektifle ele alınacaktır.

Ders Kitabı Önerisi:

Faruk Tabak, The Waning of the Mediterranean, 1550–1870: A Geohistorical Approach, Johns Hopkins Univ. Press, 2008.

Lila Leontidou, The Mediterranean City in Transition: Social Change and Urban Development,  Cambridge UP, 1990.

Fernand Braudel, Memory and the Mediterranean, Vintage Books, 2001.

Sosyal Tabakalaşma

Şehirler katmanlaşmış ve tabalaşmış bir topolojiye sahiptir. Şehir araştırmaları alanı bazen sosyal tabakalaşma alanı olarak da adlandırılır. Bu iki çalışma alanı iç içedir. Sosyal tabakalaşma dersleri birçok şehir araştırma yüksek lisans programında zorunlu derslerdendir. Bu derste, sosyal tabakalaşma modelleri, tabakalaşmanın ontolojisi, tabakalaşma biçimleri eleştirel literatür bağlamında ele alınıp işlenecektir.

Ders Kitabı Önerisi:

Pierre Bourdieu, Distinction: A Social Critique of the Judgment of Taste, Londra: Routledge and Kegan Paul, 1984.

David Grusky, Social Stratification: Class, Race, and Gender in Sociological Perspective, Westview Press, 2008.

Murat Güvenç, “Beş Büyükşehirde Statü-Gelir Temelinde Mekânsal Farklılaşma: İlişkisel Çözümlemeler”, 75 Yılda Değişen Kent ve Mimarlık, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1998.

Murat Güvenç, “Kent Araştırmasına İlişkisel Yaklaşım: İşyeri-Statü Farklılaşması ve Mekânsal İzdüşümleri”, Mübeccel Kıray İçin Yazılar, Bağlam Yayınları: İstanbul, 2000.

Alt-kentleşme/Banliyöleşme ve Eşitsiz Coğrafi Gelişme

Modern şehrin gelişim çizgileri nasıldır? İşyeri ve konut alanları arasındaki farklılaşma nasıl biçimlenir? Konut alanlarının kentin çeperine yayılma türleri, nedenleri ve modern kentlerin alameti farikası olmuş altkentleşme süreçleri bu derste ayrıntılarıyla ele alınıp işlenecektir.

Ders Kitabı Önerisi:

Mübeccel Kıray, Kentleşme Yazıları, Bağlam Yayınları, 1998.

Mübeccel Kıray, Toplumsal Yapı-Toplumsal Değişme, Bağlam Yayınları, 1999.

Mike Davis, Planet of Slums, Verso, 2007.

David Harvey, Spaces of Global Capitalism: A Theory of Uneven Geographical Development, Verso, 2006.

Türkiye Şehirlerinde Kentsel Dönüşümler

Türkiye kentleri hangi iktisadi ve demografik süreçler içinde değişti? Cumhuriyetin ilk yıllarındaki korumacı ve kontrolcü model nasıl oluştu ve değişti? II. Dünya Savaşı sonrası ekonomik gelişmeler kentleri yeniden nasıl yapılandırdı? Göç süreçlerinin biçimi ve etkileri kentlerde nasıl ortaya çıktı? Gecekondu süreci hangi dinamikler üzerinde yükseldi? 1980 sonrası dünya ekonomisi Türkiye kentlerinde ne tür etkiler yarattı. 1990 sonrası küreselleşme sürecinde Anadolu Kaplanları nasıl ortaya çıktı? İmalat sanayinin Anadolu’ya taşınmasının sonuçları neler oldu? İstanbul bir küresel kent konumuna doğru nasıl kabuk değiştirdi? Ders bu ve benzeri soruları eleştirel güzergâhlardan ele alacaktır.

Ders Kitabı Önerisi

Tansı Şenyapılı, Barakadan Gecekonduya, İletişim Yayınları, 2004.

Kolektif, 75 Yılda Köylerden Şehirlere, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1998.

Kolektif, 75 Yılda Değişen Kent ve Mimarlık, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1998.

Devlet ve Şehir

Tarih boyunca iç içe gelişen devletler ve şehirler arasındaki ilişkilerin tarihi ve sosyolojisi bu dersin konusudur. M. Weber, F. Braudel, L. Mumford, C. Tilly, Alan Pred, A. Giddens, T. Hagerstrandt, D. Harvey, M. De Landa, B. Jessop gibi sosyal bilimcilerin devlet ve şehirler bağlamındaki analizleri derste tartışılacaktır.

Ders Kitabı Önerisi:

Charles Tilly, Coercion, Capital and European States: AD 990 – 1992, Blackwell, 1990.

Sosyal Dışlanma ve Kentsel Eşitsizlikler

Toplumsal marjinalliğin inşa edilmiş bir olgu olması bu sorunu çözmeye yetmemekte, hatta çoğunlukla zorlaştırmaktadır. Sosyal dışlanma olgusu, özellikle küreselleşme sürecinde derinleşmiş ve kentlerde mekânsal damgalama sorununu ortaya çıkarmıştır. Kentsel eşitsizlikler ve sosyal dışlanma olgusu bir taraftan da yeni kapitalizm koşullarına uygulamaya konulan kentsel dönüşüm uygulamalarıyla doğrudan bağlantılıdır. Kentsel altsınıflaşma olgusu da birlikte değerlendirilebilir. Bu derste, sorun bütün boyutlarıyla değerlendirilecektir.

Ders Kitabı Önerisi:

David S. Byrne, Social Exclusion, Open University Press, 2005.

Murat Güvenç ve Halis Akder (ed.), Devlet Reformu, Yoksulluk: Bölgesel Gelişme ve Yoksulluk – Kent Yoksulluğu, İstanbul: Türkiye Ekonomik ve Sosyal Etüdler Vakfı, 2000.

Enzo Mingione (ed.), Urban Poverty and the Underclass, Blacwell, 1996.

Kentsel Tasarım ve Planlama

Kentin tasarımı ve planlanması olgusu bir şehirleşme sorunu olduğu kadar, bir güvenlik ve siyaset sorunu da olagelmiştir. Aynı zamanda bir kentin tasarımı, kentte yaşayan toplumun ideolojik, kültürel değerleri ve ihtiyaçlarınca da belirlenmiştir. Bu derste bir kenti tasarlama ve planlama sürecine odaklı bir bakışla sorun geniş boyutlarda ele alınıp ve değerlendirilecektir.

Ders Kitabı Önerisi:

Richard Sennett, The Conscience of the Eye: The Design and Social Life of Cities, W. W. Norton, 1990.

Matthew Carmona and Steve Tiesdell, Urban Design Reader, Academic Press, 2007.

İç kentte Ekonomik Gelişme

İç kent şehrin kuvözüdür. Firmaların kuluçka makinesi olarak içkent özel bir araştırma alanıdır. Bu derste iç kentlerin ekonomik biçimiyle ilgili yaklaşımlar ele alınacak ve firmaların bu kuvözden nasıl şehrin diğer bölgelerine taşındığı analiz edilecektir. Chicago okulunun yanı sıra güncel eleştirel literatür de derste işlenecektir.

Ders Kitabı Önerisi:

David S. Byrne, Beyond the Inner City, Open University Press, 1989.

David S. Byrne, Understanding the Urban, Palgrave, 2001.

İşgücü Yapısı ve İstihdam

Durkheim şehir sosyolojilerini sosyal morfoloji incelemeleri olarak adlandırmıştı. Morfolojik analizlerin temel başlığı işgücü yapısı ve istihdam olgusudur. İş ve işgücü organizasyonun yapısı, sanayi bölgelerinde mekansal işbölümünün mantığı, kariyer menzillerinin biçimi, işin etnisite, din ve statüyle ilişkileri bu dersin kavramsal konularıdır. Bu derste konu tüm boyutlarıyla ele alıp tartışılacaktır.

Ders Kitabı Önerisi:

Faruk Tabak, “Dünya Ekonomisi ve İnformelleşme Süreci”, Defter, sy. 35, 1999a, s. 11-30.

Faruk Tabak, “Dünya Emek Gücü”, ed. T. Hopkins ve I. Wallerstein, Geçiş Çağı: Dünya Sisteminin Yörüngesi (1945-2025) içinde, İstanbul: Avesta Yayınları, 1999b.

Doreen Massey, Spatial Divisions of Labor: Social Structures and the Geography of Production, Routledge, 1985.

Sosyal Demografya

Şehirleşme çalışmalarının omurgasını oluşturan nüfus araştırmaları şehir araştırmaları programlarının pek çoğunda zorunlu dersler listesindedir. Türkiye’de bu alanın gelişmemesiyle rasyonel sosyal politikalar üretememenin tarihi paraleldir. Türkiye’de bu alanda nitelikli uzman sayısı az olmakla birlikte şu an yurt dışında demografi alanının en yetkin okullarında doktora yapan parlak adaylar vardır.

Ders Kitabı Önerisi:

Jakob S. Siegel, The Methods and Materials of Demography, Elsevier Academic Press, 2004.

Coğrafi Bilgi Sistemleri

Bu derste, sosyal bilim bulgularının görselleştirilmesi, mekânsal birimlerin enformasyonalizasyonu, dijital harita üretimi alanlarında çığır açan GIS teknikleri tüm boyutlarıyla işlenecektir. (Eda Ünlü Yücesoy- Mehmet Karakuyu)

Ders Kitabı Önerisi:

Timoty L. Nyerges and Piotr Jankovski, Regional and Urban GIS: A Decision Support Approach, The Guilford Pres, 2009.

Etnografik Metodoloji ve Uygulamalar

Fransa ve Almanya’nın yanı sıra yüzyılın ikinci ve üçüncü çeyreğinde Chicago ve California kampuslarında doğan etnografik metotlar bugün sosyal bilimciler için vazgeçilmez önemdedir. Chicago Okulunun yanı sıra, etnometodoloji, ilişkisel-refleksif etnografi yaklaşımları tanıtılacaktır. Maalesef bu alanda Türkiye’deki birikim çok cılızdır. Bu ders etnografinin günümüzde aldığı biçimi temel alarak saha araştırma tekniklerini öğrenciye kazandıracaktır.

Ders Kitabı Önerisi:

Michael Buravoy et.al., Global Ethnography: Forces, Connections, and Imaginations in a Postmodern World, University of California Press, 2001.

Pierre Bourdieu, Logic Of Practise, Polity Press, 1990.

Robert M. Emerson et. al., Writing Ethnographic Fieldnotes, University of Chicago Press, 1995. 

Şehir Çalışmaları Atölyesi

Şehir çalışmalarının interdisipliner yapısını yansıtacak şekilde tasarlanan atölye dersi uygulamalı araştırma atölyesidir. Her dönem farklı bir öğretim üyesinin (ya da iki öğretim üyesinin) yürütücülüğünde gerçekleşecek atölye, şehir tarihi, ekonomisi, politika ve aktörlerle şekillenen şehir büyüme süreçleri, konut, sanayi, turizm, kültür, koruma vb. gibi tematik faaliyet çalışmaları, teknoloji ve altyapı projelerinin şehirlere etkileri gibi konular üzerinden yüksek lisans öğrencilerinin interdisipliner takım çalışması yaparak seçilen bir ya da birden fazla konu/alan üzerinden çalışmaların gerçekleştirilmesini kapsar. Öğrencilerin çeşitli yazılımlar üzerinden iki ve üç boyutlu grafik, ve coğrafi bilgi, dijital temsil ve modelleme ifadelerini geliştirmeleri beklenmektedir. 

Karşılaştırmalı Kent Çalışmaları

Son yirmi yılda hızla gelişen küresel şehirler üzerinden yapılan tartışmalarda öne çıkan neoliberalleşme, soylulaştırma, kentsel dönüşüm, yaratıcı kentler, yeni mimarlık, kent hakkı gibi konularda karşılaştırmalı çalışmaları ve sosyoloji, siyaset, coğrafya, şehir planlaması, kentsel tasarım gibi disiplinler arası araştırmaları kapsar.

Ders Kitabı Önerisi:

Tekeli, İlhan Mekansal ve toplumsal olanın bilgibilimi yazıları

Tekeli, İlhan Modernite aşılırken kent planlaması

Neil Smith ve Peter Williams,  Kentin Mutenalaştırılması

Jennifer Robinson 2006. Ordinary Cities: Between Modernity and Development. London: Routledge.